Dậy thì muộn là gì? Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này?

  • Dược sỹ Bidiphar
  • Dược sỹ CKI Nguyễn Đoàn Thùy Loan
  • 83

Xã hội đang ngày càng phát triển cùng với điều kiện dinh dưỡng đầy đủ khiến không ít cha mẹ lo lắng về tình trạng dậy thì sớm của con. Tuy nhiên, ngược lại với nỗi lo này thì cũng không ít những đứa trẻ dậy thì muộn. Vậy dấu hiệu nào giúp mẹ nhận biết bé nhà mình dậy thì muộn và nguyên nhân là do đâu? Bài viết này chúng tôi sẽ giúp các phụ huynh giải đáp phần nào những thắc mắc này. 

Dậy thì muộn là gì?

1. Dậy thì muộn là gì?

Dậy thì muộn là tình trạng trẻ dậy thì không đúng vào thời điểm thông thường. Dậy thì đánh dấu sự phát triển trong cơ thể trẻ về mặt sinh lý và tâm lý. Ở bé trai, độ tuổi dậy thì thường trong khoảng 9 – 15 tuổi, còn với bé nữ là 7 – 13 tuổi. Trong giai đoạn này, tuyến sinh dục bắt đầu có sự tăng tiết các hormone sinh dục như estrogen ở bé gái và testosterone ở bé trai do sự tác động của tuyến yên và vùng dưới đồi. 

2. Dấu hiệu của tình trạng dậy thì muộn như thế nào?

Có sự khác nhau giữa bé trai và bé gái khi xảy ra dấu hiệu của tình trạng dậy thì muộn, cụ thể là:

Ở bé trai

Ở bé nam, khi đến độ tuổi dậy thì sẽ có sự phát triển của tinh hoàn. Sau đó là dương vật và lông mu bắt đầu xuất hiện. Quá trình này bắt đầu xảy ra khi tuyến yên tăng tiết 2 loại hormone như LH (luteinizing) hay FSH (hormone kích thích nang trứng). Đây là hormone giúp tinh hoàn phát triển hình thành nên testosterone hormone nam giới. Trong 1 năm tính từ lúc trẻ xuất hiện dấu hiệu đầu tiên nồng độ hormone này sẽ có sự thay đổi rõ rệt. Thông thường, sẽ vào lúc bé trai 15 tuổi.

Như vậy, nếu bé đã qua tuổi 14 nhưng không thấy các dấu hiệu và khi đến thăm khám bác sĩ tiến hành kiểm tra và đánh giá về kích thước của dương vật và tinh hoàn ở trẻ thấy 2 bộ phận này không phát triển hơn trước gọi là dậy thì muộn. Trong một số trường hợp, quá trình phát triển sinh dục bị chậm lại 5 năm.

Xét về thể chất, đa phần bé trai dậy thì muộn sẽ thấp bé hơn so với bạn bè đồng trang lứa. Bởi giai đoạn phát triển của bé chậm hơn các bạn. Thế nhưng, vào năm 18 tuổi bé sẽ dường như đuổi kịp các bạn, sở hữu chiều cao bình thường.

Chậm phát triển chiều cao là dấu hiệu dậy thì muộn ở bé trai

Ở bé gái

Khi bước vào giai đoạn dậy thì tuyến yên của bé gái cũng tăng sinh 2 loại hormone là FSH và LH kích thích buồng trứng phát triển sản sinh estrogen. Quá trình tăng trưởng vượt bậc của bé gái bắt đầu khi phát triển ngực. Đồng thời sau khoảng 2 – 3 năm sẽ xuất hiện chu kỳ kinh nguyệt đầu tiên. Nếu bé đã qua tuổi 13 nhưng ngực chưa phát triển thì được xem là dậy thì muộn. 

Để khẳng định chắc chắn, bé cần thực hiện một số xét nghiệm như xét nghiệm máu và xét nghiệm đo nồng độ hormone FSH, LH và estradiol. Nếu nhận thấy nồng độ LH và FSH cao thì là buồng trứng hoạt động không bình thường. Khi đó, bác sĩ phải chỉ định kích thích tuyến yên tăng sinh hormone giúp tăng hoạt động của buồng trứng. 

Còn nếu nguyên nhân khiến buồng trứng không thực hiện đúng chức năng không rõ ràng thì trẻ sẽ thực hiện xét nghiệm karyotype (lập bộ nhiễm sắc thể) để xác định số lượng tế bào thiếu nhiễm sắc thể X. 

Trong trường hợp nồng độ FSH, LH thấp thì nguyên nhân có thể xuất phát do giảm lượng mỡ trong cơ thể hay thiếu 2 loại hormone này vĩnh viễn. Một số xét nghiệm khác được tiến hành nếu qua quá trình thăm khám bác sĩ nghi ngờ có dấu hiệu thiếu hormone tuyến yên. Bên cạnh đó, có thể trẻ cũng sẽ được chỉ định chụp X – quang tay xác định độ tuổi của xương.  

Dấu hiệu nhận biết dậy thì muộn ở bé gái

3. Nguyên nhân của tình trạng dậy thì muộn

Dậy thì muộn ở trẻ có thể do một trong những lý do sau đây:

Tiền sử gia đình

Nguyên nhân đầu tiên mà nhiều người nghĩ đến khi thấy bé dậy thì muộn là do gen di truyền. Thực tế cũng đã chứng minh nếu gia đình có bố mẹ, anh chị cô dì chú bác,… dậy thì muộn thì khả năng cao trẻ cũng gặp tình trạng dậy thì muộn. 

Đối với những đứa trẻ này không cần có biện pháp can thiệp do trẻ sẽ phát triển sau bạn bè cùng tuổi. Đồng thời không ảnh hưởng đến sự phát triển hay khả năng sinh sản ở trẻ sau này. 

Trẻ mắc các bệnh mạn tính

Nếu trẻ mắc một số bệnh mạn tính như xơ nang, tiểu đường, hen suyễn hay bệnh thận thì có nguy cơ đối mặt với tình trạng dậy thì muộn. Do khi mắc bệnh cơ thể bé sẽ phát triển muộn hơn bình thường. Do vậy, cần điều trị và kiểm soát tốt tình trạng này giúp giảm thiểu nguy cơ dậy thì muộn. 

Suy dinh dưỡng, thấp còi 

So với những đứa trẻ có chế độ ăn uống đầy đủ thì trẻ bị suy dinh dưỡng cũng có nguy cơ dậy thì muộn hơn. Chẳng hạn như nếu chế độ ăn không hợp lý, thiếu dinh dưỡng thì cơ thể khó phát triển bình thường dẫn đến dậy thì muộn. Những vận động viên nữ luyện tập với cường độ cao cũng có thể dậy thì muộn do mức độ và tần suất tập luyện dày đặc.

Dậy thì muộn khiến trẻ thấp còi, suy dinh dưỡng

Ảnh hưởng của tuyến giáp

Tuyến giáp gặp vấn đề cũng có thể là nguyên nhân khiến trẻ dậy thì muộn. Bởi tuyến giáp có liên quan mật thiết đến hormone quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ.

Nguyên nhân từ nhiễm sắc thể ADN

Trong một số trường hợp trẻ dậy thì muộn có thể là do gặp vấn đề về nhiễm sắc thể. Cơ thể trẻ được hình thành từ những ADN chứa gen dậy thì muộn. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của bé sau này. 

Mắc hội chứng Turner

Hội chứng này xảy ra khi nhiễm sắc thể X ở nữ giới gặp bất thường hay mất khiến cơ thể bé gái phát triển không bình thường. Nếu không được điều trị thì tuổi thọ sẽ ngắn hơn, giai đoạn dậy thì sẽ không trải qua bình thường và có thể gặp mắc một số bệnh khác. 

Mắc hội chứng Klinefelter

Hội chứng này được biểu hiện ở những trẻ nam sinh ra thừa một nhiễm sắc thể X thay vì XY như bình thường. Hội chứng Klinefelter khiến trẻ chậm phát triển và gặp một số vấn đề về trí tuệ hay tăng nguy cơ đối mặt với một số bệnh khác. 

Trẻ mắc hội chứng Klinefelter

4. Dậy thì muộn phải làm sao?

Dậy thì muộn phải làm sao? Điều này còn phụ thuộc vào nguyên nhân dẫn đến trẻ dậy thì muộn. Nếu nguyên nhân do thể trạng thì không cần can thiệp vì trẻ sẽ tự phát triển sau một khoảng thời gian tiếp đó. Nhưng nếu nguyên nhân xuất phát từ nội tiết tố bị mất cân bằng hay do mắc bệnh lý nào đó thì việc cần thiết mẹ phải làm là đưa trẻ đến gặp bác sĩ để thăm khám. 

Thông thường, liệu pháp hormone ngắn hạn sẽ được áp dụng để giúp trẻ phát triển:

  • Đối với bé gái, bổ sung hormone progesterone hay estrogen bằng đường uống hay dưới dạng gel bôi.
  • Đối với bé trai, bổ sung hormone testosterone thông qua đường tiêm hay gel bôi hoặc dùng miếng dán. 

Khi bé đã bắt đầu bước vào giai đoạn dậy thì cơ thể có sự phát triển vượt bậc cha mẹ có thể bổ sung một số chế phẩm chứa Canxi giúp bé phát triển tốt nhất, tăng trưởng chiều cao và bảo vệ sức khỏe của con. 

Trên đây là chia sẻ của chúng tôi về tình trạng trẻ dậy thì muộn kể cả nam và nữ. Nếu thấy bé có bất kỳ dấu hiệu nào ảnh hưởng đến quá trình phát triển tự nhiên cần nhanh chóng đến khám để có hướng xử lý kịp thời. 

5/5 - (1 bình chọn)