Khám phá từ A đến Z về tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ

  • Dược sỹ Bidiphar
  • Dược sỹ CKI Nguyễn Đoàn Thùy Loan
  • 83

Khi chào đời bố mẹ luôn mong con phát triển tốt cả về thể chất lẫn tinh thần nên chăm sóc bé rất kỹ lưỡng và chu đáo. Tuy nhiên, trong một số trường hợp trẻ vẫn bị suy dinh dưỡng thấp còi. Khi thấy con như vậy thì cha mẹ không khỏi lo lắng và tìm đủ mọi cách để khắc phục. Để có thêm những kiến thức và hiểu rõ hơn về tình trạng này, cha mẹ cần phải nắm rõ nguyên nhân và biện pháp giúp trẻ vượt qua tình trạng này tốt nhất. 

Trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi có chiều cao thấp hơn bình thường

1. Thế nào là trẻ suy dinh dưỡng thấp còi?

Đây là một thể của suy dinh dưỡng mãn tính và được biểu hiện bằng việc chiều cao theo tuổi của trẻ thấp hơn so với chiều cao tiêu chuẩn. Suy dinh dưỡng thấp còi thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi.

Bệnh phản ánh tình trạng nuôi dưỡng, chăm sóc không đạt chất lượng trong một thời gian khá dài ở trẻ hay do nhiễm khuẩn tái phát và chất dinh dưỡng thiếu hụt từ đời này sang đời khác.

Khi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi trẻ sẽ có chiều cao thấp hơn bình thường, tăng nguy cơ nhiễm bệnh và tỷ lệ tử vong cao.

2. Nguyên nhân của tình trạng trẻ suy dinh dưỡng thấp còi là gì?

Khi tìm hiểu về nguyên nhân gây nên tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi các chuyên gia nhận thấy rằng vai trò của bố mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến tình trạng này của con.

Nguyên nhân chủ yếu khiến trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi là do không được nuôi dưỡng đúng cách, cụ thể là:

  • Thực đơn hàng ngày không đảm bảo đủ dưỡng chất hay mất cân bằng giữa các nhóm, thức ăn không đảm bảo chất lượng, kiêng khem quá mức,…
  • Trẻ thiếu vi chất như kẽm, calci, vitamin và khoáng chất làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ, trẻ bị suy dinh dưỡng thể thấp còi. Bên cạnh đó, điều này còn ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh, hệ cơ và xương khớp.
  • Tập luyện, ít vận động thể dục thể thao khiến trẻ lười ăn, ngủ kém, tăng cân chậm khiến trẻ gặp tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi.

Bên cạnh đó, suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ còn do một số nguyên nhân như:

  • Xuất phát từ giai đoạn mang thai của mẹ thiếu chất dinh dưỡng hay mắc bệnh lý nào đó trong thai kỳ khiến thai nhi phát triển chậm.
  • 2 năm đầu đời là khoảng thời gian sức đề kháng và hệ miễn dịch của trẻ còn yếu nên dễ mắc bệnh nhiễm khuẩn như giun sán, tiêu chảy, viêm phổi,… Thường tái phát nhiều lần khiến chiều cao của bé bị ảnh hưởng. Trẻ trở nên biếng ăn, nôn trớ và khả năng hấp thu giảm.
  • Do tiền sử gia đình: nếu bố mẹ có chiều cao thấp thì bé sinh ra cũng có tỷ lệ nguy cơ thấp còi cao hơn. Tuy nhiên, thay đổi chế độ dinh dưỡng và yếu tố môi trường vẫn là yếu tố quyết định.

Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ bị suy dinh dưỡng

3. Những tác hại khi trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi

Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ và giao tiếp hàng ngày. Do vậy nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể để lại những hệ quả nghiêm trọng khiến cuộc sống sau này của trẻ bị ảnh hưởng.

Suy dinh dưỡng thể thấp còi làm tăng tỷ lệ tử vong khi trẻ dưới 5 tuổi.

Theo con số thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, có tới 54% trường hợp trẻ dưới 5 tuổi tử vong có liên quan đến bệnh suy dinh dưỡng ở mức độ vừa và nhẹ. Đây là con số đáng báo động giúp các bậc phụ huynh thay đổi chế độ ăn và nuôi dưỡng bé tốt hơn.

Chậm phát triển về thể chất, tầm vóc

Suy dinh dưỡng thấp còi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chiều cao của bé sau này. Nếu không được cung cấp đủ các dưỡng chất cần thiết trẻ sẽ không đủ dinh dưỡng để phát triển. Đặc biệt là trong giai đoạn bào thai hay khi trẻ dưới 2 tuổi thì hậu quả để lại sẽ càng nghiêm trọng hơn.

Nếu tình trạng này kéo dài đến tuổi dậy thì thì mức độ càng nặng, trẻ sẽ thấp hơn nhiều so với bạn bè cùng trang lứa.

Trẻ chậm phát triển về trí tuệ

Trí tuệ của trẻ cũng sẽ bị ảnh hưởng nếu trẻ suy dinh dưỡng kéo dài. Lúc này, những chất cần thiết tốt cho sự phát triển của não bộ như DHA, chất béo, iot, sắt,… cũng sẽ bị thiếu luôn. Do đó, thường khi trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi sẽ kém phát triển về trí tuệ, giao tiếp kém, vận động chậm chạp ảnh hưởng đến tương lai của bé sau này.

Suy dinh dưỡng thấp còi ảnh hưởng đến trí tuệ của trẻ

Làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Ngay từ khi sinh ra sức đề kháng và hệ miễn dịch của bé còn yếu nên dễ mắc một số bệnh về đường hô hấp, tiêu hoá, nhiễm trùng…Khi đó, nếu con bị suy dinh dưỡng thì nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng lên. Nếu bị bệnh trẻ sẽ càng suy dinh dưỡng do lười ăn và kém hấp thu, tình trạng suy dinh dưỡng càng nguy hiểm hơn nên lại kéo theo mắc bệnh. Đây là vòng luẩn quẩn ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe của con.

 Ảnh hưởng đến sự phát triển của bé sau này

Suy dinh dưỡng thể thấp còi ảnh hưởng lớn đến tương lai của bé. Trí tuệ không được phát triển đầy đủ, cơ thể thấp còi, học tập kém,…Hơn nữa, nếu không được cải thiện thì qua nhiều thế hệ trí thông minh và tầm vóc càng bé ảnh hưởng đến tương lai của đất nước.

4. Cách giúp trẻ vượt qua tình trạng suy dinh dưỡng thể thấp còi

Với những hậu quả trên thì việc sớm tìm cách khắc phục giúp trẻ vượt qua suy dinh dưỡng thấp còi là điều vô cùng cần thiết. Cha mẹ nên chú ý hơn vào cách chăm sóc và chế độ ăn của trẻ.

Cách chăm sóc

Vệ sinh ăn uống

  • Luôn đảm bảo cho trẻ được “ăn chín, uống sôi”. Cần cho trẻ ăn ngay sau khi nấu, nếu để quá 3 giờ phải đun lại trước khi cho trẻ ăn.
  • Không cho trẻ ăn những thực phẩm bẩn, bị ô nhiễm do đây có thể là nguyên nhân gây nên một số bệnh như ngộ độc thức ăn, tiêu chảy,…
  • Dụng cụ chế biến thức ăn phải đạt tiêu chuẩn vệ sinh.

Trẻ được sống trong môi trường lành mạnh

Vệ sinh cá nhân

  • Vào mùa hè thường xuyên tắm rửa cho bé bằng nước sạch. Còn khi sang mùa đông cần giữ ấm tráng mắc viêm nhiễm đường hô hấp và tránh nhiễm lạnh.
  • Giữ đầu tóc luôn gọn gàng, quần áo sạch sẽ.
  • Tập cho trẻ thói quen rửa tay trước khi ăn, giữ gìn răng miệng sạch sẽ. Hạn chế đồ ngọt giúp tránh bệnh viêm lợi, sâu răng.
  • Không đưa tay bẩn lên mặt, không cho trẻ mút tay tránh mắc bệnh giun sán.

Vệ sinh môi trường

  • Đảm bảo môi trường sống của bé luôn sạch sẽ, thoáng mát.
  • Đồ chơi, đồ dùng cá nhân của trẻ phải khô ráo, sạch sẽ.
  • Nguồn nước đảm bảo vệ sinh và nấu ăn cho trẻ. 

Quan tâm đến cảm xúc, tâm lý của trẻ

Trẻ cần được nhận sự quan tâm, yêu thương từ bố mẹ và người thân gia đình. Trò chuyện, chia sẻ,…cùng con mỗi ngày để trẻ phát triển toàn diện. Đặc biệt tránh những hành động, cử chỉ thô bạo trước mặt trẻ vì sẽ ảnh hưởng đến yếu tố tâm lý. 

Chăm sóc trẻ khi bị bệnh

Khi thấy con có dấu hiệu của bệnh viêm đường hô hấp hay gặp các vấn đề về đường tiêu hóa phụ huynh nên có những biện pháp chăm sóc chu đáo hơn. Bên cạnh việc sử dụng thuốc điều trị thì việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ giúp bé nhanh chóng hồi phục.  

Cha mẹ cần có biện pháp chăm sóc tốt hơn khi trẻ mắc bệnh

Thực đơn ăn uống 

Tăng cường bổ sung chất dinh dưỡng cho trẻ về cả số lượng và chất lượng

Vấn đề quan trọng đầu tiên để giúp trẻ hạn chế tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi chính là bổ sung chất dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu của trẻ. Do đó, đối với trẻ mắc suy dinh dưỡng thể thấp còi phụ huynh cần tăng cả về số lượng và chất lượng thực đơn.

Chú ý tăng cường bổ sung một số thực phẩm chứa nhiều dưỡng chất như dầu Olive, sữa chua, thịt cá. Và có thể chia nhỏ thành nhiều bữa một ngày giúp bé hấp thu được tối đa dưỡng chất. 

Cho bé ăn uống khoa học

Bên cạnh việc chia nhỏ bữa ăn và thực phẩm giàu dinh dưỡng thì việc chế biến thành món ăn hấp dẫn, bắt mắt cũng khiến trẻ ăn nhiều hơn. Trong khẩu phần ăn cần đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm thiết yếu và những món cho trẻ cần nấu mềm, băm nhỏ để trẻ có thể ăn cả xác,…

Bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ đúng cách

Tuy chỉ cần một lượng rất nhỏ nhưng đây lại là dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của bé, nhất là đối với trẻ suy dinh dưỡng thấp còi. Tuy nhiên, nhiều mẹ lại cho rằng cứ bổ sung thêm vi chất thì con sẽ phát triển khỏe mạnh hơn, đặc biệt là vitamin D và canxi để tăng chiều cao cho bé.

Quan điểm này là hoàn toàn sai lầm bởi việc bổ sung vi chất cần được sự đồng ý và hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời cần theo dõi trẻ sử dụng vì nếu thiếu hay thừa chất đều gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của bé sau này. 

5. Phòng ngừa trẻ suy dinh dưỡng thấp còi như thế nào?

Để giúp bé tránh khỏi tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi mẹ cần quan tâm đến chế độ dinh dưỡng của bé, đặc biệt là trong giai đoạn mang thai và khi trẻ được 2 tuổi. 

Chăm sóc thai nhi trong quá trình mang thai

  • Khẩu phần ăn của mẹ cần đa dạng thức ăn, bao gồm 4 nhóm thực phẩm chính như đạm động vật, dầu mỡ, ngũ cốc, rau xanh, hoa quả.
  • Bổ sung thêm sắt trong thời gian mang thai đến khi trẻ được 1 tháng tuổi. 
  • Tuân thủ lịch khám thai định kỳ và theo dõi cân nặng của trẻ theo từng tháng để điều chỉnh dinh dưỡng kịp thời. 
  • Tiêm phòng lịch uốn ván sơ sinh đầy đủ.

Cần chăm sóc trẻ ngay từ trong giai đoạn bào thai

 Chăm sóc trẻ dưới 2 tuổi

  • Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời.
  • Nên cho trẻ tắm nắng buổi sáng khoảng 15 – 30 phút lúc 7 – 8h.
  • Khi bé được 6 tháng nên cho bé ăn dặm.
  • Bổ sung 4 nhóm thực phẩm kết hợp cùng sữa mẹ trong 18 – 24 tháng.
  • Khi trẻ mắc bệnh không nên kiêng khem quá mức. Lựa chọn những loại thực phẩm phù hợp với bé sao cho dễ tiêu hóa nhưng vẫn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng.  
  • Thực hiện lịch tiêm phòng đầy đủ.
  • Bên cạnh đó có thể bổ sung thêm vitamin A, D, kẽm giúp trẻ phòng ngừa suy dinh dưỡng thấp còi. 

Trên đây là những chia sẻ của chúng tôi về tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ. Nếu thấy bé có bất kỳ dấu hiệu nào cần kịp thời đưa bé đến cơ sở y tế chuyên khoa Nhi để được thăm khám và đưa ra hướng xử lý kịp thời. 

5/5 - (1 bình chọn)